Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004)
En yndislega skrýtin og sniðug lítil mynd. Enda varla við öðru að búast þegar maður að nafni Charlie Kaufman skrifar handritið. Kaufman er áhugaverðasti bandaríski handritshöfundur sem er starfandi í dag og er stöðugt að koma manni á óvart með sínum ótrúlega auðugu og frumlegu hugmyndum sínum. Og hann á enn eftir að slá nokkra feilnótu. Í Eternal Sunshine rannsakar hann ásamt Michel Gondry (en þeir gerðu hina kolklikkuðu Human Nature saman) enn og aftur sambönd eða sambandsleysi nútímamannsins við aðra nútímamenn og notar enn á ný súrrealisma til að koma skilaboðum sínum til skila.
Ath!!!! Þeir sem ekki hafa séð myndina ekki lesa lengra. Þetta er ein af þeim myndum sem þú vilt að komi þér á óvart.
Jim Carrey leikur Joel Barish, lokaðan, óframfærinn og óhamingjusaman mann. Joel er einn af þeim einstaklingum sem eru nógu gáfaðir til að gera sér grein fyrir ástandi sínu en einum of taugaveiklaðir til að gera eitthvað til að breyta því. Einn dag hittir Joel Clementine (Winslet) sem er algjör andstæða hans, frökk, hvatvís og fljót upp. Það hefur oft verið sagt að andstæður heilli og í þeirra tilviki gera þær það. Joel og Clementine byrja saman. En Joel er of lokaður fyrir Clementine og hún einum of hvatvís og skapstór fyrir hann. Það endar því þannig að hún segir honum upp. Í ástarsorg og bitur yfir viðskilnaðinum ákveður Joel að fara í sérstaka aðgerð sem hann hefur heyrt um. Hún felst í því að einhverri ákveðinni persónu er eitt úr mynni viðkomandi. Til að gleyma Clementine endanlega ákveður Joel að fara í þessa aðgerð. Joel er svæfður og aðgerðin byrjar. En inni í sínu eigin heilabúi uppgötvar Joel að hann er enn ástfanginn af Clementine og vill nú stöðva aðgerðina. En það er ekki heiglum hent þar sem hann er meðvitundarlaus. Joel verður því að gera allt sem í hans valdi stendur til að tefja aðgerðina nógu mikið til þess að geta falið sig ásamt Clementine (nota bene: þetta gerist allt inni í hausnum á honum svo Clementine er í rauninni einnig Joel) niðri í undirmeðvitundinni, djúpum minningum og sársaukafullum og/eða vandræðalegum augnablikum úr sínu eigin lífi. Í þessu ástandi reynir hann líka að meta samband sitt við Clementine upp á nýtt og sjá hvort það er ekki þess virði að halda því gangandi.
Það er dálítið flókið að fylgja þessari mynd eftir í byrjun en trúið þið mér, það er vel þess virði. Eins og venjulega er handrit Kaufmans stútfullt af óvæntum atburðum. Til að mynda grunar mann aldrei í byrjun myndarinnar að hún muni breytast í súrrealískt ferðalag um undirmeðvitund Joel. Myndin byrjar þegar Joel og Clementine hittast og virðist ætla að verða dálítið óvenjuleg rómantísk gamanmynd. En síðan tekur heilaferðalagið við.
Þegar það fyrst byrjar fer manni að líða eins og maður sé á eiturlyfjum. Klippingarnar eru hraðar, tónlistin skrítin og ferðin byrjar mjög ruglingslega og súrrealískt. Þessi kafli er geysiskemmtilegur hins vegar og kemur manni oft mjög á óvart. Samt virðist ekki mikill tilgangur eða boðskapur vera með myndinni. En þá tekur þriðji hlutinn við þar sem Joel og Clementine (í rauninni Joel) gera upp samband sitt. Það kemur manni á óvart hversu lokakafli myndarinnar hreyfir mikið við manni. Það minnti mig talsvert á annað undarlegt en aðlaðandi par, Adam Sandler og Emily Watson í Punch-Drunk Love. Skrýtið fólk sem maður hélt samt innilega með.
Það veltur mikið á leikurunum hversu mikið maður vonar að þetta fólk verði hamingjusamt í framtíðinni. Jim Carrey og Kate Winslet skila bæði hlutverkum sínum listavel. Þetta er heilsteyptasta dramatíska frammistaða Carrey á ferlinum. Hvergi bólar lengur á hans villtu, kómísku persónu. Joel er lokaður, taugaveiklaður og óöruggur með sjálfan sig. Hann myndi virðast hreint leiðinlegur ef Carrey glæddi hann ekki með svo mikilli innri fegurð. Hann sýnir frábæra frammistöðu. Winslet er ekki síðri og er þetta hennar besta hlutverk í mörg ár. Clementine er villt, uppstökk, frökk, hvatvís, ja, í rauninni allt sem Joel er ekki. En það er þekkt að fólk sem er svona mikið á velli er oft að setja upp grímu til að fela það hversu óöruggt og einmana það er í raun. Joel er nógu gáfaður og næmur til að sjá í gegnum þessa grímu hennar og það hræðir hana af því það þýðir að hún gæti verið búin að finna þann eina rétta. Winslet nær listavel að sýna okkur báðar hliðarnar á þessari manneskju. Smærri hlutverk eru vel mönnuð, þá sérstaklega af Kirsten Dunst og Tom Wilkinson.
Veikleikarnir felast í leikstjórninni. Eins og sást vel á Human Nature þá er Michel Gondry einfaldlega ekki í sama styrkleikakvarða og Spike Jonze. Myndir Gondry eru oftast nær ruglingslegri og óöruggari í leikstjórn. Hins vegar hefur Gondry mjög gott auga fyrir hinu sjónræna enda er Eternal Sunshine oft hreint augnakonfekt.
Ég get hreinlega ekki beðið eftir að sjá næstu mynd sem Charlie Kaufman skrifar. Hann, Spike Jonze og Michel Gondry hafa endurvakið súrrealismann sem kvikmyndalistform meira en nokkrir aðrir eftir að Luis Buñuel dó. Karakterarnir hans, þó þeir séu skrýtnir eru ávallt áhugaverðir og raunverulegir með þarfir og langanir sem allir geta skilið. Hann býr til frábærar fléttur og frumleg efnistök. Og hann hefur alltaf eitthvað að segja. Er hægt að biðja um það betra. Maður þakkar fyrir að í hinu mikla flóði hæfileikasnauðra og nauðaómerkilegra manna eins og Michael Bay, Stephen Sommers og Roland Emmerich er frábærlega hæfileikaríkt fólk eins og Kaufman að gera góða hluti.
Ath!!!! Þeir sem ekki hafa séð myndina ekki lesa lengra. Þetta er ein af þeim myndum sem þú vilt að komi þér á óvart.
Jim Carrey leikur Joel Barish, lokaðan, óframfærinn og óhamingjusaman mann. Joel er einn af þeim einstaklingum sem eru nógu gáfaðir til að gera sér grein fyrir ástandi sínu en einum of taugaveiklaðir til að gera eitthvað til að breyta því. Einn dag hittir Joel Clementine (Winslet) sem er algjör andstæða hans, frökk, hvatvís og fljót upp. Það hefur oft verið sagt að andstæður heilli og í þeirra tilviki gera þær það. Joel og Clementine byrja saman. En Joel er of lokaður fyrir Clementine og hún einum of hvatvís og skapstór fyrir hann. Það endar því þannig að hún segir honum upp. Í ástarsorg og bitur yfir viðskilnaðinum ákveður Joel að fara í sérstaka aðgerð sem hann hefur heyrt um. Hún felst í því að einhverri ákveðinni persónu er eitt úr mynni viðkomandi. Til að gleyma Clementine endanlega ákveður Joel að fara í þessa aðgerð. Joel er svæfður og aðgerðin byrjar. En inni í sínu eigin heilabúi uppgötvar Joel að hann er enn ástfanginn af Clementine og vill nú stöðva aðgerðina. En það er ekki heiglum hent þar sem hann er meðvitundarlaus. Joel verður því að gera allt sem í hans valdi stendur til að tefja aðgerðina nógu mikið til þess að geta falið sig ásamt Clementine (nota bene: þetta gerist allt inni í hausnum á honum svo Clementine er í rauninni einnig Joel) niðri í undirmeðvitundinni, djúpum minningum og sársaukafullum og/eða vandræðalegum augnablikum úr sínu eigin lífi. Í þessu ástandi reynir hann líka að meta samband sitt við Clementine upp á nýtt og sjá hvort það er ekki þess virði að halda því gangandi.
Það er dálítið flókið að fylgja þessari mynd eftir í byrjun en trúið þið mér, það er vel þess virði. Eins og venjulega er handrit Kaufmans stútfullt af óvæntum atburðum. Til að mynda grunar mann aldrei í byrjun myndarinnar að hún muni breytast í súrrealískt ferðalag um undirmeðvitund Joel. Myndin byrjar þegar Joel og Clementine hittast og virðist ætla að verða dálítið óvenjuleg rómantísk gamanmynd. En síðan tekur heilaferðalagið við.
Þegar það fyrst byrjar fer manni að líða eins og maður sé á eiturlyfjum. Klippingarnar eru hraðar, tónlistin skrítin og ferðin byrjar mjög ruglingslega og súrrealískt. Þessi kafli er geysiskemmtilegur hins vegar og kemur manni oft mjög á óvart. Samt virðist ekki mikill tilgangur eða boðskapur vera með myndinni. En þá tekur þriðji hlutinn við þar sem Joel og Clementine (í rauninni Joel) gera upp samband sitt. Það kemur manni á óvart hversu lokakafli myndarinnar hreyfir mikið við manni. Það minnti mig talsvert á annað undarlegt en aðlaðandi par, Adam Sandler og Emily Watson í Punch-Drunk Love. Skrýtið fólk sem maður hélt samt innilega með.
Það veltur mikið á leikurunum hversu mikið maður vonar að þetta fólk verði hamingjusamt í framtíðinni. Jim Carrey og Kate Winslet skila bæði hlutverkum sínum listavel. Þetta er heilsteyptasta dramatíska frammistaða Carrey á ferlinum. Hvergi bólar lengur á hans villtu, kómísku persónu. Joel er lokaður, taugaveiklaður og óöruggur með sjálfan sig. Hann myndi virðast hreint leiðinlegur ef Carrey glæddi hann ekki með svo mikilli innri fegurð. Hann sýnir frábæra frammistöðu. Winslet er ekki síðri og er þetta hennar besta hlutverk í mörg ár. Clementine er villt, uppstökk, frökk, hvatvís, ja, í rauninni allt sem Joel er ekki. En það er þekkt að fólk sem er svona mikið á velli er oft að setja upp grímu til að fela það hversu óöruggt og einmana það er í raun. Joel er nógu gáfaður og næmur til að sjá í gegnum þessa grímu hennar og það hræðir hana af því það þýðir að hún gæti verið búin að finna þann eina rétta. Winslet nær listavel að sýna okkur báðar hliðarnar á þessari manneskju. Smærri hlutverk eru vel mönnuð, þá sérstaklega af Kirsten Dunst og Tom Wilkinson.
Veikleikarnir felast í leikstjórninni. Eins og sást vel á Human Nature þá er Michel Gondry einfaldlega ekki í sama styrkleikakvarða og Spike Jonze. Myndir Gondry eru oftast nær ruglingslegri og óöruggari í leikstjórn. Hins vegar hefur Gondry mjög gott auga fyrir hinu sjónræna enda er Eternal Sunshine oft hreint augnakonfekt.
Ég get hreinlega ekki beðið eftir að sjá næstu mynd sem Charlie Kaufman skrifar. Hann, Spike Jonze og Michel Gondry hafa endurvakið súrrealismann sem kvikmyndalistform meira en nokkrir aðrir eftir að Luis Buñuel dó. Karakterarnir hans, þó þeir séu skrýtnir eru ávallt áhugaverðir og raunverulegir með þarfir og langanir sem allir geta skilið. Hann býr til frábærar fléttur og frumleg efnistök. Og hann hefur alltaf eitthvað að segja. Er hægt að biðja um það betra. Maður þakkar fyrir að í hinu mikla flóði hæfileikasnauðra og nauðaómerkilegra manna eins og Michael Bay, Stephen Sommers og Roland Emmerich er frábærlega hæfileikaríkt fólk eins og Kaufman að gera góða hluti.

