Hafið (2002)

Þetta er ein besta mynd sem hefur verið gerð hérna á Íslandi, hún er ein spenna frá byrjun til enda. ég ætla ekki mikið segja um hvað hún er því að allar hinar umsókninar segja það því segi ég bara að hún virkilega góð og er ekki þessi týpiska ísleska mynd sem maður fær grænar af, ef maður er að horfa á hana. En hún dregur kannski ekki upp góða mynd fyrir Ísland, en það geta ekki allar myndir verið áráðurs myndir, Þó að sumir vilja það. Þessi mynd er bara góð í alla staði og ég mæli með því að allir sjái þessa mynd.

Kvikmyndin Hafið eftir Baltasar Kormák er kröftug mynd sem hvetur til umræðu og spyr spurninga um efni sem kemur öllum við. Myndin er sérstaklega athyglisverð í mínum huga í ljósi síðustu atburða á Hornafirði en stór hluti af kvóta staðarins var næstum farinn á brott í síðustu viku.


Hafið fjallar um útgerðarmanninn og einvaldinn Þórð sem er komin að krossgötum í lífi sínu og segir frá uppgjöri hans við fjölskylduna sem fylgir í kjölfarið. Niðurstaðan úr uppgjörinu ræður framtíð sjávarþorpsins. Þórður á þrjú börn, Harald sem rekur fyrirtækið, Ragnheiði sem er misheppnaður kvikmyndaframleiðandi og Ágúst sem er við nám í París. Fjölskyldan er alþjóðavædd því Ágúst og Ragnheiður hafa bundist erlendu fólki, svipað og stór hluti þorpsbúa. Ýmis gömul óúkljáð mál koma upp úr kafinu frá fyrri tíð og úr verður æsileg atburðarrás. Það eru því til fleiri vandamál en kvótakerfið í íslenskum fjölskyldum.


Myndin er kraftmikil, djörf, vel gerð og vel leikin, góður húmor, myndataka er góð og Norðfirsku fjöllin glæsileg. Því á hún góða möguleika á að gera góða hluti erlendis. Þorpsbúar eru óttalegir ræflar og dregin er upp frekar ljót mynd af sjávarþorpsmenningu, myndin er því slæm landkynning. Erlendu tengdabörn Þórðar eru eina fólkið með viti enda á útivelli. Það býr miklu meiri kraftur íslenskum sjávarþorpum, það vitum við en svona er listin.


Hafið er listaverk en ekki áróðursmynd enda er ekki sett pólistísk niðurstaða í myndina, heldur er hlutum vel upp og flest sjónarhorn koma fram. Því þarf áhorfandinn að taka sína afstöðu á heimleiðinni. Dæmi um áróðursmyndir eru meistaraverkið Beitiskipið Potemkín eftir Sergei Eisenstein og Olympia 1 eftir Leni Riefenstahl áróðursmeistari Hitlers en hún gerði nasista fallega.


Hafið sendir mann út í náttmyrkrið sem eitt stórt spurningamerki, hafi mynd gert það þá hefur hún náð tilgangi sínum. Á fyrsta rauð ljósi sem ég stoppaði við á heimleiðinni velti ég fyrir mér af hverju kjósendur eru tilbúnir að ráða stjórnmálamenn í vinnu sem vinna gegna hagsmunum þeirra. Trúlega kýs 2/3 landsbyggðarfólks stjórnarflokkana í næstu alþingiskosningum. Horfa síðan á launin lækka, húsin lækka í verði, börnin flytja burt, nágrannan pakka saman í gám og skilja eftir tómt hús.


Kjósa menn sem verja kerfi sem byggir á óréttlæti, ranglæti, mannréttindabrotum, brottkasti afla, efnahagslegri misskiptingu, upplausn og flótta, óöryggi, hagræðingu, einkaeign útvalinna og algjöru siðleysi. Afleiðingin af þessu, auknar skuldir útgerða og minni fiskstofnar. Hér þarf að breyta miklu, enda vitlaust gefið.


Þegar greindir og vel menntaðir menn geta varið svona gallað kerfi og kallað fullkomnasta kerfi í heimi þá skil ég loks af hverju breyskir menn voru tilbúnir til að láta líf og limi fyrir hugsjónir, kenndar við nasisma og kommúnisma. Rök eru ekki tæk, heldur tilfinningin ein. Af hverju er þetta kerfi ættað úr Hornafirði?


Skyndilega var flautað og ég truflaður í þessari ranglætispælingu, græni framsóknarkarlinn var kominn. Ekki er þó allt slæmt sem tengist Framsókarflokknum!


Stuttu síðar hljóp svartur köttur yfir götuna. Þá rifjaðist upp hjá mér ein persónan í myndinni Ragnheiður leikin af Guðrúni Gísladóttur og á hún óútkljáð mál við Þórð föður sinn og ekki alveg sátt við uppeldi sitt. Allt sem hún sagði og gerði í myndinni var neikvætt. Til að undirstrika persónuna klæðist hún dökkum fötum í öllum senum, snilldarlega leikstýrt. Persóna sem pirrar mann svona byggir á góðum leikara. Svarti kötturinn komst þó lifandi yfir götuna og ég óskaddaður heim.


Þetta er næst besta mynd sem gerð hefur verið hér á landi, sæti á eftir Börnum náttúrunnar. Mynd sem vekur svona margar spurningar á skilið 4 horn.


Legg ég því til að Íslendingar, sægreifar jafnt sem leigurliðar, Framsóknarmenn og Sjálfstæðismenn mæti í Sindrabæ og berji verkið augum.


Cetere mi rekomendas ke oni ruinigu la nunan kvotan sistemon.

HAFIÐ.

Kvikmynd Baltasars Kormáks, byggð á leikriti Ólafs H. Símonarsonar.



Hafið, nýjasta myndin úr smiðju kvikmyndaleikstjórans Baltasar Kormáks var nýlega tekin til sýninga í öllum helstu kvikmyndahúsum landsins við góðar undirtektir viðstaddra enda hafa tölurnar þegar sýnt metaðsókn í bíóhúsin.

Undirrituð hafði beðið þess að sjá verkið með mikilli eftirvæntingu, því fyrri mynd Baltasars, 101 Reykjavík, hafði markað stórt spor fram á við í íslenskri kvikmyndagerð.

Það kom á óvart hversu margt ólíkt er með myndunum þó svo að báðar eigi það sameiginlegt að taka á rammíslenskum veruleika með grátbroslegum hætti. Í Hafinu eru tengsl ólíkra einstaklinga í brennidepli og fjallað er um fjöldsylduátök í litlu og jafnframt einangruðu íslensku sjávarplássi. Þegar höfuð fjölskyldunar, Þórður (Gunnar Eyjólfsson), boðar börnin sín heim í þorpið hefur hann ákveðið að tími hans til uppgjörs sé nú upp runninn. Börnin eiga ekki síður margt óuppgert við föður sinn og ýmis gömul, óútkljáð mál fá loksins að líta dagsins ljós. Atburðarásinni má líkja við suðupott sem byrjaður er að krauma og endar vitanlega með því að loks síður upp úr með miklum látum.

Það sem markar einna helst verkið er litrík persónusköpunin, tilfinningaskalinn sem allur er tekinn fyrir og ekki síst ímyndin sem leikstjórinn nær að skapa af litlu samfélagi sem þessu. Hér er valinn maður í hverju rúmi og persónusköpunin svo skýr að það verður hlægilegt á köflum. Guðrún S. Gísladóttir sýndi góða takta og var biturleikinn uppmálaður í hlutverki sínu sem dóttirin, Ragnhildur, og normaðurinn Sven Nordin var bráðfyndinn sem maðurinn hennar. Vert er einnig að nefna Þór Gunnar Jónsson sem var í öllu veigaminna hlutverki sem sonur þeirra. Hann sagði fátt en náði að túlka persónu sína frábærlega sem sem áhugalaus spilltur unglingur. Gunnar Eyjólfsson og Kristbjörg Kjeld voru afar sannfærandi í sínum leik en Herdís Þorvaldsdóttir bar af sem Kata, amman á heimilinu, og var stórkostleg í hlutverki sínu.

Í Hafinu líkt og 101 Reykjavík er handritið byggt á samnefndum íslenskum bókmenntaverkum eftir þjóðþekkta höfunda og hefur þeim Ólafi H. Símonarsyni og Baltasar Kormáki tekist með glæsibrag að færa leikritið yfir í kvikmyndahandrit.

Söguþráðurinn er heilsteiptur og jafnframt flókinn á köflum, en þó aldrei svo að áhorfandinn tapi þræðinum.

Stílbrigðin og stemmingin í kvikmyndatöku eru einnig afar ólík fyrri mynd höfundar. Grófleiki einkennir mörg atriði og oftast er notast við einhverskonar gráma sem gefur sjávarplássinu enn eimdarlegri blæ.

Baltasar er greinilega óhræddur að fara nýjar leiðir í kvikmyndagerð og sýnir hér að hann er ekkert að staðna þrátt fyrir velgengni fyrri myndar sinnar.

Spennandi verður að sjá hvort að Hafið muni hljóta sömu lof og 101 Reykjavík annars staðar í heiminum og hvort að hún nái að ferðast eins víða og sú síðarnefnda.

Vera Sölvadóttir

Íslenskt meistaraverk byggt á þekktu leikriti Ólafs Hauks Símonarsonar sem sýnt var í Þjóðleikhúsinu við miklar vinsældir leikárið 1992-1993, þar sem margir af þekktustu leikurum þjóðarinnar fóru eftirminnilega á kostum. Áratug síðar er þetta eftirminnilega leikrit fært í kvikmyndabúning eftir handriti Ólafs og Baltasar Kormáks sem jafnframt leikstýrir myndinni, er um að ræða breytta útgáfu og hefur persónum og atburðum verið breytt til að sagan komi betur út á hvíta tjaldinu. Hér er sagt frá útgerðarmanninum Þórði Ágústssyni (Gunnar Eyjólfsson) sem hefur í gegnum árin ríkt yfir bæ sínum, hann er guðfaðir kaupstaðarins og rekur langstærsta fyrirtækið í bænum. Er myndin hefst er komið að kaflaskiptum í lífi hans, hann er orðinn gamall maður og heilsa hans farin að bila. Hann vill því hitta fjölskyldu sína og gera hreint fyrir sínum dyrum. Elsti sonurinn Haraldur (Sigurður Skúlason) rekur útgerðarfyrirtækið og á í miklum erfiðleikum á heimavelli, dóttirin Ragnheiður (Guðrún Gísladóttir) er misheppnaður kvikmyndaframleiðandi sem á ýmislegt óútkljáð við föður sinn, og eftirlæti gamla mannsins Ágúst (Hilmir Snær Guðnason) er í námi erlendis en þorir ekki að segja gamla manninum frá því að hann er í tónlistarnámi en nemur ekki lengur viðskiptafræði, en Þórður vill að hann taki við rekstri fyrirtækisins af eldri bróðurnum. Inn í söguna blandast hin tannhvassa Kata (Herdís Þorvaldsdóttir) hin aldna móðir Þórðar, Kristín (Kristbjörg Kjeld) sambýliskona Þórðar og móðursystir systkinanna, Áslaug (Elva Ósk Ólafsdóttir) hin bitra eiginkona Haraldar og María (Nína Dögg Filippusdóttir) dóttir Kristínar. Framundan er eftirminnilegt uppgjör fjölskyldunnar í smábænum á norðurhjara - þar sem allt getur gerst. Hafið er án nokkurs vafa ein áhrifamesta og besta kvikmynd Íslendinga frá kvikmyndavorinu á áttunda áratugnum. Meistaralega gerð á allan hátt; Baltasar Kormákur sannar í eitt skipti fyrir öll getu sína sem leikstjóri og tónlistin, kvikmyndatakan og öll umgjörð myndarinnar er með því besta sem gerist í kvikmyndagerð samtímans. Aðall myndarinnar er þó stórleikur alls leikhópsins. Gunnar Eyjólfsson fer eftirminnilega á kostum í hlutverki hins aldna útgerðarhöfðingja sem stendur á krossgötum, Kristbjörg Kjeld er ennfremur stórfengleg í hlutverki Kristínar - það er hreinn unaður að sjá þessa leiksnillinga á ný saman í aðalhlutverkum í kvikmynd, en þau fóru eftirminnilega á kostum í kvikmyndinni 79 á stöðinni árið 1962 og hlutu í fyrra heiðursverðlaun Íslensku kvikmyndaakademíunnar fyrir ævistarf sitt. Ennfremur fara Nína Dögg Filuppusdóttir, Sigurður Skúlason, Guðrún Gísladóttir, Elva Ósk Ólafsdóttir og Hilmir Snær Guðnason á kostum í hlutverkum sínum. Senuþjófur myndarinnar er þó Herdís Þorvaldsdóttir sem vinnur sannkallaðan leiksigur í hlutverki Kötu, þetta er hennar fyrsta stórhlutverk í kvikmynd og er algjörlega óhætt að segja að frammistaða hennar sé hápunktur myndarinnar. Hún túlkar hina öldnu kjarnakonu á stórfenglegan hátt. Útkoman er því einfaldlega ógleymanleg og alveg ljóst að enginn kvikmyndaunnandi má missa af Hafinu. Með þessari kvikmynd sannast endanlega að íslensk kvikmyndagerð stígur fyrstu skrefin í átt að fullorðinsárunum og segir skilið við viðburðarík unglingsár og uppvaxtarárin sem mörkuðust í senn af sætum sigrum og sárum vonbrigðum. Þessi kvikmynd sannar að íslensk kvikmyndagerð er á réttri leið og fetar í áttina að farsælli framtíð. Úrvalsmynd eins og þær gerast bestar.

Þórður (Gunnar Eyjólfsson), gamli sægreifinn í sínu byggðarlagi kallar einn góðan veðurdag krakkana sína heim til sín, hana Ragnheiði (Guðrún Gísladóttir) og Ágúst (Hilmir Snær Guðnason). Kallinn veit sem er að hann á ekki eftir að verða eilífur og þegar ellin sækir á hann vill hann tilkynna börnunum sínum hvernig búi hans verður skipt eftir sína daga. Eftirlætisbarnið, hann Ágúst, á að taka við rekstri fyrirtækisins í staðinn fyrir bróður sinn Harald (Sigurður Skúlason). En Ágúst, sem hefur búið úti í Frakklandi með unnustu sinni Francoise (Hélene de Fougerolles) hefur aldrei þorað að segja föður sínum frá því að hann hætti í viðskiptafræði, fór að leggja fyrir sig tónlist í staðinn og hefur engan áhuga á að taka við rekstri hálfglataðs fyrirtækis lengst úti á afnára Íslands. Og fleiri gömul leyndarmál og sárindi ýfast upp út af þessum endurfundum fjölskyldunnar, meðal annars biturleiki Ragnheiðar út í föður sinn fyrir skelfilegt atvik sem henti hana á unglingsaldri, óuppkljáð uppgjör Kristínar (Kristbjörg Kjeld): móðursystir krakkana: Pabbi þeirra giftist henni eftir að alvöru mamma þeirra dó) við tengdamóður sína, hina tunguhvössu Kötu (Herdís Þorvaldsdóttir), kynferðisleg löngun Maríu (Nína Dögg Filippusdóttir), hálfsystur Ágústs, í Ágúst og örvæntingarfullar tilraunir Haralds til þess að halda lífi í fyrirtækinu ásamt því að reyna að hafa stjórn á taugaveiklaðri eiginkonu sinni, Áslaugu (Elva Ósk Ólafsdóttir). Allt stefnir í hrikalegt uppgjör fjölskyldunnar við fortíðina sem gæti sundrað henni endanlega.

Hafið er einhver áhrifamesta íslenska bíómynd, eða bara bíómynd, sem ég hef séð lengi. Örugg og sterk leikstjórn Baltasar Kormáks í bland við frábært handrit hans og Ólafs Hauks Símonarsonar, ásamt einstaklega góðum leikhópi nær að skapa ekki bæði óvenjulega hnyttna svarta gamanmynd heldur einnig mjög öflugt drama þegar gamanið fer að kárna.

Þetta er alls ekki einfalt og venjulegt fjölskylduuppgjör við gamla drauga eins og við eigum að venjast. Þessi mynd fer miklu dýpra en það og veltir sér jafnvel upp úr þjóðfélagsvandamálum eins og landsbyggðarflóttanum, ofurvaldi gömlu aflakónganna á íbúunum, einkaeigu kvótans í landinu, jafnvel blóðskömm (e. incest) og þannig mætti áfram telja. Baltasar og Ólafur Haukur sýna samt sem áður þá visku að reyna ekki að svara þessum spurningum sjálfir, velta þeim aðeins upp og láta okkur eftir um að reyna að svara þeim.

Það er ekki síst fyrir tilstuðlan leikaranna að þetta er jafn áhrifarík mynd og hún er. Þar er valinn maður í hverju rúmi. Hilmir Snær, Sigurður Skúlason, Elva Ósk Ólafsdóttir, Sven Nordin og Kristbjörg Kjeld sína öll stórleik í sínum hlutverkum. Topparnir að mínu mati eru nú samt Gunnar Eyjólfsson, Guðrún Gísladóttir og Nína Dögg Filippusdóttir sem sýna hreint út sagt frábæran leik í sínum erfiðu og margslungnu hlutverkum. En aðalsenuþjófur myndarinnar er nú samt sem áður hin aldna Herdís Þorvaldsdóttir í hlutverki hinnar tunguhvössu Kötu. Hún stelur hverri einustu senu sem hún er í með stórkostlega eitruðum athugasemdum sínum. Íslenska kvikmyndaakademían getur allt eins látið hana hafa Edduverðlaunin núna fyrir besta leik í aukahlutverki kvenna af því að við erum sennilega að tala um frammistöðu ársins hérna.

Hafið fór satt að segja fram úr öllum mínum björtustu vonum og Baltasar Kormákur sýnir hér og sannar að hann er ekki síðri leikstjóri en leikari. Besta íslenska myndin frá því að Englar Alheimsins var sýnd.

Hafið er allveg einstaklega vel heppnuð mynd gerð eftir leikriti Ólafs Hauks Símonarsonar.


Sagan tekur á ýmsum þeim atriðum sem hafa áhrif á íslensku þjóðarsálina, hlutum sem rætt er um daglega í kaffistofum landans og svo þeim sem fólk þegir dauðans þögn yfir.


Sifjaspell, græðgi, útlendingar, fjölskyldutengsl og eðal íslenskur alkahólismi fá að grosserast á sviði smáþorpsins, þar sem allir eru ofurseldir manninum sem á kvótann, frystihúsið og börnin sem hann kallar heim til sín á ný í byrjun sögunnar því hann vill eiga við þau ákveðið uppgjör áður en hann verður allur.


Slæmar minningar úr fortíðinni mynda svo spennu við græðgi nútímans og þörfinni að flýja dautt samfélag og er það megin inntak myndarinnar, hvernig þessi auðuga fjölskylda þarf að takast á við peninga og sorg og verður úr þessu öllu saman heljarins gauragangur.


Kvikmyndataka, hljóð og lagavel eru nokkuð góð, húmorinn kemur á köflum og er góður, leikaraval alveg ágætt og er þar fremstur meðal jafninga Gunnar Eyjólfsson, því ekki er hjá því hægt að komast að geðjast að þeim, hverjir sem lestir þeirra eru.


Nóg um það, skemmtileg og vel gerð mynd sem vel er hægt að mæla með í bíó, mynd sem að snertir þig, sem þú getur skilið því að þetta er íslensk mynd um Íslendinga (og þá sem vinna í fiskinum fyrir okkur).