Drive (2011)

Drive er ein af þessum myndum sem á algjörlega eftir að bræða kvikmyndaunnendur. Hún er múdí, villt, óútreiknanleg og gjörsamlega koksandi á stíltengdum gotteríum sem gera hinar ómerkilegustu senur að einhvers konar listaverki. Þar að auki er leikstjórnin markviss, leikurinn óaðfinnanlegur, handritið beitt og frásögnin fersk og óhefðbundin. Keyrsla myndarinnar og atburðarás er nokkurs konar blanda af film noir og hráum vestra af gamla skólanum, og nöfn eins og Michael Mann og Sergio Leone koma strax upp í hugann. Flæðið í myndinni á einmitt ekki eftir að hitta í mark hjá mörgum, þá aðallega þeim sem horfa ekki mikið á kvikmyndir, og ef stíllinn grípur þig ekki á fyrsta hálftímanum er ólíklegt að það sem eftir er geri það.Samspil leikaranna, rólegi tónninn og ekki síst einkennilega tónlistarnotkunin gerir það að verkum að maður er á köflum hálfpartinn í leiðslu og þótt ég gangi ekki svo langt að kalla myndina einhverja snilld, þá eru engu að síður nokkur brilliant atriði í henni sem munu lengi geymast í hausnum á mér.Reyndar hefur öll myndin þannig áhrif að hún situr talsvert lengi eftir í minninu og verður eiginlega betri eftir því meira sem ég hugsar um hana. Upplifunin sem hún leynir á sér bætir ánægjulega upp fyrir lítið efnisinnihald og payoff-endi sem er næstum því ófullnægjandi og kraftlaus. Myndin nýtir sér sniglahraða sinn til að læðast upp að manni á bestu stöðum með óvæntu (og huggulega grafísku) ofbeldi sem maður bregst við eins og maður sé á staðnum. Spennuuppbyggingin í myndinni er annars meistaralega góð og spilar leikstjórinn glæsilega með lágstemmda tónlist og langar þagnir. Ekki vissi ég að bankaránssena gæti t.d. verið svona spennandi án þess að maður sjái nokkuð annað en flóttabílstjórann bíðandi fyrir utan. Magnað atriði! Leitt að lokasenurnar voru ekki á sama pari.Danski fagmaðurinn Nicolas Winding Refn er orðinn einn af þessum leikstjórum sem ég skammst mín ekki fyrir að hafa uppgötvað fyrr af einhverju viti. Ég hef séð eitthvað af fyrri verkum hans en lítið pælt í leikstjóranum sjálfum, en eftir að hafa séð þann gígantíska áhuga sem hann dælir í Drive fer það ekki á milli mála að ferillinn hans er eitthvað sem þarf að grandskoða á ný. Trúlega erum við að ræða um einhvern vanmetnasta kvikmyndagerðarmann síðustu ára, og það sést að Refn setur sinn stimpil á hverja einustu senu og finnur sér alltaf leið til að gera efnið sem áhugaverðast. Það má þó vera að heildarsvipurinn rámi í Leone og Mann, en það er einnig keimur af Sam Peckinpah og David Cronenberg. Hver einasti rammi er samt útpældur, efnislega og myndatökulega séð, og er greinilega séð til þess að þér líði aldrei eins og þú sért staddur á Hollywood-svæðinu.Leikararnir eru sömuleiðis rafmagnaðir alla leið. Af öllum svokölluðu "pretty boy" leikurum sem eru starfandi í dag er Ryan Gosling án efa sá kjarkmesti. Það tók hann ekki langan tíma að jarða ímynd sína sem nýi Hollywood-súkkulaðistrákurinn eftir The Notebook. Myndir eins og The Believer, Half Nelson, Blue Valentine, þessi og meira að segja Crazy Stupid Love sýnir að þessi maður getur tæklað nánast hvaða hlutverk sem er. Við erum að ræða um strákinn sem bætti á sig 27 kg fyrir The Lovely Bones án þess að spyrja neinn (honum fannst það bara henta persónunni) sem hann var síðan rekinn fyrir. Í Drive er Gosling alveg til fyrirmyndar og ég er viss um að hann hafi tekið hlutverkið lengra en stóð en í handritinu. Hann er eins og Clint Eastwood í spagettívestrunum, bara með 10 sinnum stærra hjarta. Karakterinn hans er dularfullur, harður, mjúkur, óstöðugur og almennt risastórt spurningarmerki og Gosling feilar ekki á einu einasta sviði.Aukaleikararnir gefa stráknum ekkert eftir, og það segir í rauninni heilan helling. Bryan Cranston, Carey Mulligan, Ron Perlman, Oscar Isaac og Albert Brooks eru öll stórkostleg. Brooks stendur samt mest upp úr aukaleikurunum. Jafnvel Christina Hendricks gerði meira en gott úr agnarsmáu hlutverki og fær í staðinn einhverja minnisstæðustu senuna í allri myndinni.Þegar öllu er á botninn hvolft hef ég ekki nema eitt að segja: Gefðu myndinni tækifæri ef þú vilt taka þér langþráð frí frá meginstraumnum. Hún er að minnsta kosti ein sú besta sem ég hef séð á þessu ári hingað til.8/10

Nafnlausi ökumaðurinn (Gosling) í kvikmynd danans Nicholas Winding Refn er maður fárra orða. Hann sækir sterkt í brunn „nafnlausa mannsins“ sem Eastwood gerði garðinn frægan með í spaghettívestrum Sergio Leone, en einnig í minnið um borgarsamúræjann, sbr. Alain Delon í „Le Samourai“. Einstaklingur sem lifir eftir sterkum persónulegum gildum sem hann hvorki útskýrir né að því virðist gerir sér fyllilega grein fyrir að stýri hegðun hans upp að því marki sem þau gera.

Refn hefur verið að sækja í sig veðrið sem einn af fremstu leikstjórum Danaveldis á undanförnum árum með kvikmyndum eins og „Bronson“ og „Valhalla Rising“, og stimplar sig með þessari mynd sem einn af áhugaverðari leikstjórum samtímans. „Drive“ minnir að sumu leyti á fyrstu kvikmyndir Michael Manns, eins og „Thief“, og á það sameiginlegt með öðru verki Manns, „Collateral“ að vera ein af þeim fáu kvikmyndum sem sem sýnir aðra hlið af Los Angeles en áhorfendur eiga að venjast. Hvorki er einblínt á Hollywoodhæðir, né sveitt fátækrahverfin, heldur fær gyllt áferðarfegurðin að njóta sín í samfloti við stórborgarfirringuna. Borgin er í raun ein af persónum myndarinnar og er sett fram sem staður sem hægt er að eyða allri ævinni án þess að þekkja eða tengjast neinum nema á hversdagslegan og yfirborðskenndan hátt. Stafræn áferð myndarinnar, frábær notkun á slow-motion, lágstemmd (en áþreifanleg) stemming, ásamt tónlistar og lagavali myndarinnar (sem er eins og beint upp úr 80s þriller, sérlega vel heppnað) býr til sérlega samstæða og stílfærða heild, sem er eins og ferskur andblær í mikið til staðlaða og staðnaða kvikmyndagerð samtímans.

Þegar við hittum nafnlausa ökuþórinn okkar virðist hann hafa verið einn á báti árum saman. Hann starfar á þremur vígstöðum; við viðgerðir á bílaverkstæði, sem áhættubílstjóri í kvikmyndum og sem flóttabílstjóri fyrir innbrotsþjófa. Öll þrjú störfin nálgast hann með nákvæmlega sama viðhorfinu. Með rólegheitum, yfirvegun og kaldrifjun, en er þó nægilega einmana til þess að gleðjast yfir því (á sinn hátt) þegar ung móðir (Mulligan) og sonur hennar flækjast inn í líf hans. Frekar er gefið til kynna að hann fagni félagsskapnum heldur en að mikillar kynferðislegrar spennu sé að finna á milli þeirra. Allavega er hann fljótur að jafna sig á því þegar eiginmanni Mulligan er sleppt úr fangelsi og kemur aftur heim til konu og barns. Hinsvegar flæjast málin þegar þrjótar sem eiginmaðurinn skuldar verndarfé krefjast þess að hann brjótist inn hjá ákveðnum veðlánara ella fari illa fyrir konu hans og barni, og fær eiginmaðurinn ökumanninn Gosling með í lið með sér sem flóttabílstjóra við ránið. Ekki fer allt að óskum og neyðist ökuþórinn til þess að taka málin í sínar hendur með ófyrirséðum afleiðingum. Einn af þrjótunum er leikinn af Albert Brooks, sem betur var þekktur sem gamanleikari á árum áður í verkum eins og „Broadcast News“ og „Defending Your Life“ en hann á frábæra endurkomu hér og sýnir á sér nýja og harðari hlið. Gamla brýnið Ron Perlman og skutlan Christina Hendricks úr „Aðþrengdum Eiginkonum“ fylla svo út í leikaraval myndarinnar og skila bæði sínu feikna vel.

Fljótt á litið er auðvelt er að líta upp til ökuþórsins nafnlausa. Hann lætur ekkert yfir sig ganga, virðist óttalaus og ver sín gildi án tillits til persónulegs fórnarkostnaðar. Gróft ofbeldi hans, meira sláandi vegna annars rólegar stemmingar myndinnar í heild sinni, myndi í öðru verki og öðru samhengi vekja aðdáun hins Hollywood-skilyrta áhorfanda en Refn virðist þó hafa meiri áhuga á því að sýna okkur hversu tómlega tilveru slík gildi og hegðun færa.

Ólíkt öðrum fasískum hetjum/andhetjum, (sbr. Dirty Harry erkitýpan) er eftirmál myndarinnar ekki tilfinningaleg hreinsun fyrir áhorfendann, heldur finnur hann sterkt fyrir einmanaleika ökuþórsins er hann keyrir einn út í nóttina.