Frískandi fífl í spennandi bobba
★★★★☆
Metnaður krefst vissulega fórnar en blindur metnaður sem stýrist af vægðarlausri sjálfumgleði getur verið fullkomin leið til glötunar. Ef ekki þá ávísun að mjög háu falli. Þetta er …
Metnaður krefst vissulega fórnar en blindur metnaður sem stýrist af vægðarlausri sjálfumgleði getur verið fullkomin leið til glötunar. Ef ekki þá ávísun að mjög háu falli. Þetta er undirstaðan í Marty Supreme þar sem um er að ræða íþrótta- og lítilmagnamynd nema með því tvisti að sportið sjálft er í raun aukaatriði og söguhetjan endemis fífl sem brennir ófáar brýr til að uppfylla sína meintu köllun í lífinu. Hvert óþarfa vesenið á eftir öðru vindur upp á sig í lífi borðtennisspilarans Martys Mauser og fær áhorfandinn besta sætið til að fylgjast með hæðunum og lægðunum. Uppgjöf er samt aldrei í spilunum hans, sama þótt að vasarnir séu galtómir eða erfitt er að koma þaki yfir höfuðið. Allt annað er aukaatriði og ef einhverjar afleiðingar fylgja gjörðum hans, þá er hvergi hugsað um neina brú fyrr en komið er að henni. Síðan kveikir hann yfirleitt í henni skömmu síðar án þess að líta við öxl. ‘
Marty Supreme vekur reglulega upp spurninguna ‘Hvar og hvernig endar þetta allt saman eiginlega?’ en á meðan myndin spilast út hefur með absólút ágætum tekist að skapa taugatrekkjandi stemningu með hvassri en þrælskemmtilegri karakterstúdíu þar sem sterk nærvera allflestra leikaranna á skjánum skilur fullt eftir sig. Fremstur á meðal jafningja þar er að sjálfsögðu aðalmaðurinn sjálfur, Timothée Chalamet, sem rúllar upp þessari rullu eins og ekkert sé auðveldara – svo ekki sé minnst á kunnáttu hans með borðtennisspaðanum. Chalamet hefur hingað til verið býsna mistækur og oft ekki alveg með innistæðuna í vigtinni sem lokavaran þykist selja (sjá t.d. A Complete Unknown). Undir taumhaldi ‘betri’ Safdie-bróðursins nær Chalamet að vera endalaust sprækur og grípandi til áhorfs, alveg sama hversu andsstyggileg og óviðkunnanleg persónan getur orðið. Myndin er reyndar lauslega byggð á sönnum atburðum og einstaklingi en það þarf ekki nema einfalda Google-leit til að fá tilfinningu fyrir öllu listræna leyfinu, en engu að síður er þrælskemmtilega unnið úr þeim efnivið að gefa sterka heildarmynd af skaðsemi, draumórum og afleiðingum.
Marty Mauser hikar ekki við að stinga sína nánustu af, ræna, svindla, ljúga, flýja og allt gert í þágu sinna hæfileika sem stýrðir eru af hans eigin sannfæringu um að hann sé lifandi goðsögn á sínu sviði. Áhorfandinn kaupir það í vissum mæli enda er gæinn augljóslega framúrskarandi borðtennisspilari sem frá upphafi sögunnar gefur loforð um að komast langt ef egóið verður honum ekki að skaðlegu falli. Mauser kveðst sjálfur vera “versta martröð Hitlers” sökum þess að vera gyðingur á sjötta áratugnum sem nýtur velgengnis í lífinu. Það er þó aðeins brotabrot af stóru orðunum hans og sjálfsdýrkun en þá kraumar undir ákveðinn galdur í framsetningu myndarinnar; áhorfandinn byrjar smám saman að finna fyrir sálinni í manninum. Ekki of mikilli, en allavega nægilegri til að afskrifa Mauser ekki sem ólæknandi sósíópata. Hann er vissulega narsissískur og óforskammaður, en hann er ekki með öllu móti hjartalaus. Hann er svo sem síðastur til að sjá sína duldu kosti í formi einhverrar sálar, en þetta gefur áhorfandanum smávægilega tilfinningu fyrir því að halda með honum þegar mesti skíturinn er skeður. Jafnvel er hæpið að segja að hægt sé að halda með honum. Trúlega snýst þetta meira um að leyfa karakternum að njóta vafans og vonast til að sjálfsskaðinn minnki, helst til að áhorfandinn fari ekki sjálfur í algjört þrot út af álaginu sem yfirgnæfir atburðarásina.
Chalamet leynir stundum á sér temmilegum sjarma í hlutverkinu þegar kallað er eftir því en umfram allt rýkur drengurinn af manískri orku sem heldur ræmunni örugglega á hans herðum. Það er líka skothelda handritinu að þakka og það skrifast á Josh Safdie og Ronald Bronstein. Ef það er einhver endurtekinn kostur sem hefur fylgt Safdie-nafninu – sérstaklega þegar Josh á í hlut – þá er það færni til að viðhalda ótrúlega stressandi keyrslu (sjá Good Time og Uncut Gems) og Marty Supreme heldur frábærri keyrslu miðað við lengd sína, og ekki síst miðað við það hversu þunn framvindan reynist vera þegar upp er staðið. Nóg er um að vera út þessar 150 mínútur en handritið dettur í alls konar útúrdúra sem leiða ekki alltaf að neinu stórmerkilegu, en skemmtanagildið dalar aldrei.
Chalamet er líka umkringdur bæði kanónum og stórlega efnilegum einstaklingum, en þar koma Gwyneth (velkomin-aftur-í-leiklist)Paltrow, Kevin O’Leary, Tyler ‘The Creator’ Okonma, Fran Drescher, Penn Jillette (sem er sama og óþekkjanlegur!), Abel Ferrara og Odessa A’zion geysilega sterk inn. A’zion fer trúlega hvað léttast með að gefa myndinni smá auka (en á sama tíma pínu prakkaralegt) hjarta og helsta skotmarkið fyrir ósvikinni samúð áhorfandans. Það munar um slatta, því án hennar væri sagan sennilega meira krefjandi til áhorfs í öllu kaosinu og hefði þynnst út hraðar.
Marty Supreme er fyrsta sólómyndin hjá Josh Safdie í næstum tuttugu ár án bróðurs síns (enda slitu þeir samstarfinu og Benny fór að tönglast á bitlausa miðjumoðinu The Smashing Machine) og öllu er sérdeilis tjaldað til. Myndin er sú dýrasta til þessa sem gæðarisarnir hjá A24 hafa sent frá sér og er hver dollarinn nýttur til hins ítrasta. Hér er enginn stjarnfræðilega mikill framleiðslukostnaður í boði en af svona umfangsmikilli períódumynd að vera er nóg til að hrópa húrra fyrir. Auk þess er kvikmyndataka hins ávallt áreiðanlega Darius Khondji alveg geggjuð, hljóðvinnslan meiriháttar vel unnin og uppfull af viðeigandi kraðaki og hávaða, leikmynd og búningar upp á tíu og svo framvegis. Tónlistarbræðingurinn smellur líka einstaklega vel, hvort sem um er að ræða score’ið frá Daniel Lopatin eða lagavalið sem er ekki þéttbundið við tímabil sögunnar, heldur spannar ýmis mix og m.a. ‘70s og ‘80s hittara. Það rammast líka nokkuð snögglega inn í upphafs-kreditlistanum að hér er engin standard íþrótta- eða ævisaga á ferðinni; þegar Safdie kemur með getnaðarlega tilvísun í upphafið á Look Who’s Talking – af öllum myndum… – með Forever Young mjög svo eftirminnilega á fóninum. Tónninn er þarna strax sleginn um hvernig myndin getur farið í alls konar ófyrirsjáanlegar áttir, með innihaldinu og stílnum.
Ef eitthvað skal setja út á, væri það t.d. bláendirinn. Frammistaðan, hugmyndin og sérstaklega lagavalið hittir algjörlega í mark en það má færa rök fyrir því að endastöðin sé eilítið ótrúðverðug í samhengi myndarinnar. Upp kemur ákveðin vending í persónuörk Mausers sem er mögulega áhorfendavæn í Hollywood-skilningi en í ljósi alls sem á undan hefur komið er þetta mikil sveifla og snöggbreyting sem þarna bregður fyrir. Kannski má deila um hvort umræddur endir sé meira niðurdrepandi heldur en blasir þarna við, en upp að þessu hefur ekki margt við handritið verið sérlega opið til neinnar túlkunar. Niðurstaðan sækist ekki eftir neinum sturluðum núans og með því koma nokkur mínusstig.
En hvað um það, Marty Supreme er ofar öllu spriklandi góð skemmtun. Hún er einnig áferðarmikil, æsispennandi á tíðum og missir sjaldan dampinn með þessari forvitnilegu innsýn í líf manns sem er morandi í göllum.
Marty Supreme vekur reglulega upp spurninguna ‘Hvar og hvernig endar þetta allt saman eiginlega?’ en á meðan myndin spilast út hefur með absólút ágætum tekist að skapa taugatrekkjandi stemningu með hvassri en þrælskemmtilegri karakterstúdíu þar sem sterk nærvera allflestra leikaranna á skjánum skilur fullt eftir sig. Fremstur á meðal jafningja þar er að sjálfsögðu aðalmaðurinn sjálfur, Timothée Chalamet, sem rúllar upp þessari rullu eins og ekkert sé auðveldara – svo ekki sé minnst á kunnáttu hans með borðtennisspaðanum. Chalamet hefur hingað til verið býsna mistækur og oft ekki alveg með innistæðuna í vigtinni sem lokavaran þykist selja (sjá t.d. A Complete Unknown). Undir taumhaldi ‘betri’ Safdie-bróðursins nær Chalamet að vera endalaust sprækur og grípandi til áhorfs, alveg sama hversu andsstyggileg og óviðkunnanleg persónan getur orðið. Myndin er reyndar lauslega byggð á sönnum atburðum og einstaklingi en það þarf ekki nema einfalda Google-leit til að fá tilfinningu fyrir öllu listræna leyfinu, en engu að síður er þrælskemmtilega unnið úr þeim efnivið að gefa sterka heildarmynd af skaðsemi, draumórum og afleiðingum.
Marty Mauser hikar ekki við að stinga sína nánustu af, ræna, svindla, ljúga, flýja og allt gert í þágu sinna hæfileika sem stýrðir eru af hans eigin sannfæringu um að hann sé lifandi goðsögn á sínu sviði. Áhorfandinn kaupir það í vissum mæli enda er gæinn augljóslega framúrskarandi borðtennisspilari sem frá upphafi sögunnar gefur loforð um að komast langt ef egóið verður honum ekki að skaðlegu falli. Mauser kveðst sjálfur vera “versta martröð Hitlers” sökum þess að vera gyðingur á sjötta áratugnum sem nýtur velgengnis í lífinu. Það er þó aðeins brotabrot af stóru orðunum hans og sjálfsdýrkun en þá kraumar undir ákveðinn galdur í framsetningu myndarinnar; áhorfandinn byrjar smám saman að finna fyrir sálinni í manninum. Ekki of mikilli, en allavega nægilegri til að afskrifa Mauser ekki sem ólæknandi sósíópata. Hann er vissulega narsissískur og óforskammaður, en hann er ekki með öllu móti hjartalaus. Hann er svo sem síðastur til að sjá sína duldu kosti í formi einhverrar sálar, en þetta gefur áhorfandanum smávægilega tilfinningu fyrir því að halda með honum þegar mesti skíturinn er skeður. Jafnvel er hæpið að segja að hægt sé að halda með honum. Trúlega snýst þetta meira um að leyfa karakternum að njóta vafans og vonast til að sjálfsskaðinn minnki, helst til að áhorfandinn fari ekki sjálfur í algjört þrot út af álaginu sem yfirgnæfir atburðarásina.
Chalamet leynir stundum á sér temmilegum sjarma í hlutverkinu þegar kallað er eftir því en umfram allt rýkur drengurinn af manískri orku sem heldur ræmunni örugglega á hans herðum. Það er líka skothelda handritinu að þakka og það skrifast á Josh Safdie og Ronald Bronstein. Ef það er einhver endurtekinn kostur sem hefur fylgt Safdie-nafninu – sérstaklega þegar Josh á í hlut – þá er það færni til að viðhalda ótrúlega stressandi keyrslu (sjá Good Time og Uncut Gems) og Marty Supreme heldur frábærri keyrslu miðað við lengd sína, og ekki síst miðað við það hversu þunn framvindan reynist vera þegar upp er staðið. Nóg er um að vera út þessar 150 mínútur en handritið dettur í alls konar útúrdúra sem leiða ekki alltaf að neinu stórmerkilegu, en skemmtanagildið dalar aldrei.
Chalamet er líka umkringdur bæði kanónum og stórlega efnilegum einstaklingum, en þar koma Gwyneth (velkomin-aftur-í-leiklist)Paltrow, Kevin O’Leary, Tyler ‘The Creator’ Okonma, Fran Drescher, Penn Jillette (sem er sama og óþekkjanlegur!), Abel Ferrara og Odessa A’zion geysilega sterk inn. A’zion fer trúlega hvað léttast með að gefa myndinni smá auka (en á sama tíma pínu prakkaralegt) hjarta og helsta skotmarkið fyrir ósvikinni samúð áhorfandans. Það munar um slatta, því án hennar væri sagan sennilega meira krefjandi til áhorfs í öllu kaosinu og hefði þynnst út hraðar.
Marty Supreme er fyrsta sólómyndin hjá Josh Safdie í næstum tuttugu ár án bróðurs síns (enda slitu þeir samstarfinu og Benny fór að tönglast á bitlausa miðjumoðinu The Smashing Machine) og öllu er sérdeilis tjaldað til. Myndin er sú dýrasta til þessa sem gæðarisarnir hjá A24 hafa sent frá sér og er hver dollarinn nýttur til hins ítrasta. Hér er enginn stjarnfræðilega mikill framleiðslukostnaður í boði en af svona umfangsmikilli períódumynd að vera er nóg til að hrópa húrra fyrir. Auk þess er kvikmyndataka hins ávallt áreiðanlega Darius Khondji alveg geggjuð, hljóðvinnslan meiriháttar vel unnin og uppfull af viðeigandi kraðaki og hávaða, leikmynd og búningar upp á tíu og svo framvegis. Tónlistarbræðingurinn smellur líka einstaklega vel, hvort sem um er að ræða score’ið frá Daniel Lopatin eða lagavalið sem er ekki þéttbundið við tímabil sögunnar, heldur spannar ýmis mix og m.a. ‘70s og ‘80s hittara. Það rammast líka nokkuð snögglega inn í upphafs-kreditlistanum að hér er engin standard íþrótta- eða ævisaga á ferðinni; þegar Safdie kemur með getnaðarlega tilvísun í upphafið á Look Who’s Talking – af öllum myndum… – með Forever Young mjög svo eftirminnilega á fóninum. Tónninn er þarna strax sleginn um hvernig myndin getur farið í alls konar ófyrirsjáanlegar áttir, með innihaldinu og stílnum.
Ef eitthvað skal setja út á, væri það t.d. bláendirinn. Frammistaðan, hugmyndin og sérstaklega lagavalið hittir algjörlega í mark en það má færa rök fyrir því að endastöðin sé eilítið ótrúðverðug í samhengi myndarinnar. Upp kemur ákveðin vending í persónuörk Mausers sem er mögulega áhorfendavæn í Hollywood-skilningi en í ljósi alls sem á undan hefur komið er þetta mikil sveifla og snöggbreyting sem þarna bregður fyrir. Kannski má deila um hvort umræddur endir sé meira niðurdrepandi heldur en blasir þarna við, en upp að þessu hefur ekki margt við handritið verið sérlega opið til neinnar túlkunar. Niðurstaðan sækist ekki eftir neinum sturluðum núans og með því koma nokkur mínusstig.
En hvað um það, Marty Supreme er ofar öllu spriklandi góð skemmtun. Hún er einnig áferðarmikil, æsispennandi á tíðum og missir sjaldan dampinn með þessari forvitnilegu innsýn í líf manns sem er morandi í göllum.
